علت نوسان قیمت بلیط هواپیما چیست؟

دیروز قیمت بلیط تهران به مشهد را چک کرده‌اید و امروز، همان مسیر و همان تاریخ، عدد دیگری روی صفحه می‌بینید. این تجربه برای اکثر مسافران آشناست و یک سؤال ساده به دنبال دارد: چرا قیمت بلیط هواپیما ثابت نمی‌ماند؟

این سؤال یک پاسخ ساده ندارد. هزینه سوخت، الگوریتم‌های قیمت‌گذاری ایرلاین‌ها، فصل سفر و نرخنامه مصوب سازمان هواپیمایی کشوری، هرکدام سهمی در تعیین قیمت نهایی یک بلیط دارند. در ادامه این عوامل را یکی‌یکی بررسی می‌کنیم و چند راهکار عملی برای خرید بلیط هواپیما با قیمت مناسب‌تر پیشنهاد می‌دهیم.

عوامل جهانی و صنعتی مؤثر بر قیمت بلیط

هزینه سوخت هواپیما

سوخت یکی از بزرگ‌ترین اقلام هزینه یک ایرلاین است. بر اساس گزارش انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (IATA)، سوخت هواپیما نزدیک به 30 درصد هزینه‌های عملیاتی شرکت‌های هواپیمایی را تشکیل می‌دهد. قیمت جهانی سوخت هواپیما هر هفته تغییر می‌کند و این نوسان، با کمی تأخیر، روی قیمت بلیط اثر می‌گذارد. وقتی قیمت نفت خام در بازارهای جهانی بالا می‌رود، ایرلاین‌ها بخشی از این هزینه اضافه را به قیمت بلیط اضافه می‌کنند. وقتی قیمت نفت پایین می‌آید، همین رابطه در جهت عکس عمل می‌کند.

الگوریتم‌های قیمت‌گذاری پویا

ایرلاین‌ها یک قیمت ثابت برای هر صندلی نمی‌فروشند. سیستم‌های مدیریت درآمد صندلی‌های هر پرواز را در چند دسته یا «کلاس نرخی» تقسیم می‌کنند و هر کلاس قیمت مشخص خودش را دارد. وقتی صندلی‌های ارزان‌تر یک کلاس به فروش می‌رسد، سیستم فروش را به‌طور خودکار به کلاس بعدی و گران‌تر منتقل می‌کند. همین مکانیزم توضیح می‌دهد چرا دو مسافر که یک روز قبل و یک روز بعد بلیط یک پرواز مشخص را می‌خرند، دو قیمت متفاوت پرداخت می‌کنند: آن‌ها یک کلاس نرخی یکسان نخریده‌اند.

رقابت ایرلاین‌ها روی یک مسیر

تعداد ایرلاین‌هایی که یک مسیر را پرواز می‌دهند هم روی قیمت اثر می‌گذارد. وقتی چند ایرلاین روی یک مسیر پرتقاضا رقابت می‌کنند، هرکدام برای جذب مسافر مجبور است قیمت پایین‌تری در کلاس‌های ابتدایی عرضه کند و همین رقابت میانگین قیمت را برای مسافر پایین نگه می‌دارد. در مسیرهایی که فقط یک یا دو ایرلاین پرواز مستقیم دارند، قدرت چانه‌زنی بازار کمتر است و قیمت‌ها معمولاً بالاتر و پایدارتر می‌مانند. همین تفاوت را می‌توان در مقایسه یک مسیر پرتردد با یک مسیر کم‌رقابت‌تر به‌وضوح دید.

عرضه، تقاضا و فصل سفر

تقاضا برای هر مسیر در طول سال ثابت نمی‌ماند. نزدیک عید نوروز، تعطیلات تابستان یا ایام اربعین، تقاضای پرواز به‌شدت بالا می‌رود و ظرفیت خالی هر پرواز محدود است. در چنین بازه‌هایی، سیستم قیمت‌گذاری ایرلاین‌ها سریع‌تر از کلاس‌های ارزان عبور می‌کند و قیمت میانگین بلیط بالا می‌رود. در روزهای عادی سال، با تقاضای پایین‌تر، همان مسیر معمولاً با قیمتی نزدیک‌تر به کف نرخ به فروش می‌رسد.

فاصله زمانی رزرو تا پرواز

زمان خرید بلیط نسبت به تاریخ پرواز هم روی قیمت اثر دارد. رزرو خیلی زودهنگام همیشه ارزان‌ترین گزینه نیست، چون ایرلاین در ماه‌های ابتدایی قیمت را بر اساس پیش‌بینی تقاضا تنظیم می‌کند. نزدیک شدن به تاریخ پرواز هم، به‌خصوص وقتی صندلی خالی کم مانده، قیمت را به سمت بالاترین کلاس‌های نرخی می‌برد. برای اغلب مسیرهای داخلی و منطقه‌ای، بازه یک تا سه هفته پیش از پرواز معمولاً قیمت متعادل‌تری نسبت به رزرو در روزهای آخر ارائه می‌دهد.

عوامل خاص بازار پرواز داخلی ایران

تفاوت بلیط سیستمی و چارتری

در پروازهای داخلی ایران، بلیط به دو دسته سیستمی و چارتری تقسیم می‌شود. بلیط سیستمی بر اساس نرخنامه مصوب ایرلاین قیمت‌گذاری می‌شود و نوسان روزانه چندانی ندارد. بلیط چارتری را یک شرکت خدمات مسافرتی از ایرلاین به‌صورت عمده می‌خرد و با قیمتی که خودش بر اساس عرضه و تقاضای همان لحظه تعیین می‌کند، به مسافر می‌فروشد. به همین دلیل، ممکن است قیمت بلیط چارتری یک مسیر در روزهای نزدیک به پرواز، هم پایین‌تر و هم بالاتر از بلیط سیستمی همان پرواز باشد. راهنمای کامل‌تر این دو نوع بلیط را می‌توانید در راهنمای خرید بلیط هواپیما در وبلاگ سفرمی بخوانید.

نرخنامه و نظارت سازمان هواپیمایی کشوری

برای مسیرهای داخلی، سازمان هواپیمایی کشوری هر ساله نرخنامه‌ای برای بلیط سیستمی منتشر می‌کند و ایرلاین‌ها برای افزایش نرخ باید مجوز این سازمان و شورای عالی هواپیمایی کشوری را بگیرند. همین ساختار رفتار قیمت بلیط داخلی ایران را از بازارهای آزادتر جهانی متمایز می‌کند و تغییر قیمت سیستمی را به یک فرایند اداری تبدیل می‌کند. در ایام پرتقاضا مثل نوروز یا اربعین، همین سازمان گاهی نرخ‌های ویژه‌ای برای مسیرهای پرتردد اعلام می‌کند که با نرخنامه عادی سال تفاوت دارد.

نرخ ارز و تأمین ارز شرکت‌های هواپیمایی

بخش قابل‌توجهی از هزینه‌های ایرلاین‌ها، از اجاره و تعمیر هواپیما تا بیمه و قطعات، به ارزهای خارجی محاسبه می‌شود. تغییر نرخ ارز یا تغییر منبع تأمین ارز این شرکت‌ها مستقیماً روی هزینه پروازهای بین‌المللی و برخی هزینه‌های داخلی اثر می‌گذارد. این اثر معمولاً با فاصله زمانی، از طریق تصویب نرخنامه جدید، خودش را در قیمت بلیط نشان می‌دهد.

چطور ارزان‌ترین بلیط هواپیما را پیدا کنیم؟

با دانستن این عوامل، چند تصمیم ساده در زمان خرید بلیط می‌تواند تفاوت قیمت قابل‌توجهی ایجاد کند.

رزرو با فاصله معقول: برای پروازهای داخلی، رزرو یک تا سه هفته پیش از سفر معمولاً قیمت متعادل‌تری نسبت به رزرو در روزهای آخر یا رزرو خیلی زودهنگام دارد.

انعطاف در تاریخ سفر: مقایسه قیمت بلیط برای دو یا سه روز مجاور تاریخ موردنظر، گاهی اختلاف قیمت قابل‌توجهی نشان می‌دهد، چون هر روز کلاس نرخی متفاوتی دارد.

مقایسه بلیط سیستمی و چارتری: در پلتفرم‌هایی مثل سفرمی، هر دو نوع بلیط یک مسیر کنار هم دیده می‌شود و انتخاب گزینه مقرون‌به‌صرفه‌تر ساده‌تر است.

پرهیز از خرید در اوج تقاضا: اگر تاریخ سفر ثابت نیست، جابه‌جا کردن سفر چند روز قبل یا بعد از تعطیلات رسمی معمولاً قیمت پایین‌تری به همراه دارد.

بررسی فرودگاه‌ها و مسیرهای جایگزین: برای برخی مقصدها، پرواز به فرودگاهی نزدیک یا مسیر با یک توقف، قیمت را به‌طور محسوسی پایین می‌آورد.