راهنمای سفر به کاشان؛ شهر شعر و گلاب

بی شک که کاشان یکی از زیباترین شهرهای ایران و جهان است. با این حال شاید به این شهر آن گونه که به اصفهان، شیراز و یزد به عنوان مقصد گردشگری توجه شده است، توجه نشده باشد. مسافرین زیادی در مسیر حرکتشان از تهران به اصفهان، یزد یا شیراز از این شهر زیبا عبور می کنند. اما ممکن است در آن توقف نکنند. در سفرمی قصد داریم به شما بگوییم که چرا لازم است به کاشان سفر کنید، یا حداقل در مسیر سفرتان در این شهر توقف کنید و زیبایی های آن را از نزدیک ببینید.

مسجد آقا بزرگ

یک بار در امامزاده صالح تهران به دو مسافر آلمانی گفتم «به امام زاده صالح احساس خاصی دارم و فکر می کنم این بنا یکی از زیباترین مساجد ایران است.» آن ها گفتند «ولی ما قبلا زیباترین مسجد جهان را پیدا کرده ایم.» پرسیدم «نصیر الملک، یا شیخ لطف الله؟» گفتند «آن ها هم زیبا هستند. اما زیباترین مسجد جهان، مسجد آقا بزرگ در کاشان است.» تا حد زیادی به آن ها حق می دهم. مسجد چهار طبقه آقا بزرگ بنایی با شکوه، با معماری بسیار دقیق و متقارن و با رعایت اصل سادگی است. به نحوی که در این مسجد تزئینات پر رنگ و لعاب و تکلف های بی جا به چشم نمی خورد. جزئیات اجرای بنا دقیق هستند اما در نهایت اعتدال و میانه روی. حالا در مقابل جمله «زیبایی در تعادل است.» می شود عکسی از مسجد آقا بزرگ به عنوان بهترین نمونه گذاشت. در حیاط مسجد، بنابر سنت مساجد ایرانی یک حوض وجود دارد که درختانی اطراف آن را گرفته اند. در کنار حیاط مسجد که بایستید مردمی را خواهید دید که در طبقه ای پایین تر از شما در اطراف حوض جمع شده اند. این شیوه معماری یکی از شاخصه های خاص کاشان است که به آن گود می گویند. دو طبقه دیگر نیز بالای سر شما وجود دارد. اما این دو طبقه تمام محیط مسجد را در بر نگرفته اند. بادگیرهای این مسجد، در تناسب با مناره ها، بخش زیبایی از معماری متقارن مسجد است. این مسجد که در زمان آقا محمد خان قاجار ساخته شده است درهایی بسیار نفیس و زیبا دارد.

بازار بزرگ کاشان

بازار کاشان بیش از 800 سال است که به عنوان مرکز داد و ستد شناخته می شود و از این نظر بازاری بسیار کهن است. با این حال در زمان صفویه تعمیرات بسیار زیادی بر روی بازار انجام گرفت. برخی تغییرات نیز در زمان قاجار صورت پذیرفت. یکی از جذابیت های بازار بزرگ کاشان، تیمچه های آن است. تیمچه ها کاروانسراهای کوچکی هستند که در گذشته برای اسکان تجار شهرها یا کشورهای دیگر به کار گرفته می شدند. گاهی مسافرین دیگر نیز تیمچه های بازار را به دیگر کاروانسراها ترجیح می دادند. هم به دلیل فراوانی نعمت بازار و هم به خاطر امنیت بالای آن.

تیمچه امین الدوله

یکی از معروف ترین و البته زیباترین تیمچه های بازاری ایران، تیمچه امین الدوله است. این کاروانسرای سنتی تزئیناتی بسیار زیبا و سقفی نفسگیر دارد که با دقت و مهارت ساخته و پرداخته شده است. این تیمچه در محل چهارسوق بازار قرار گرفته است. سقف تیمچه مقرنس کاری بسیار زیبا و بی مانندی دارد که در نهایت به یک نورگیر ختم می شود. تیمچه سه طبقه دارد و سقف آن بسیار مرتفع و دلباز است. در اثبات کیفیت کار ساخت تیمچه ذکر همین نکته بس که بعد از گذشت بیش از صد و ده سال از عمر آن، کوچکترین آسیبی به بنا نرسیده و محکم و استوار سر جای خود ایستاده است. همین موضوع سبب شده است تا تیمچه امین الدوله شهرتی جهانی پیدا کند.

مساجد بازار

بازاری ها از قدیم به تدین و ایمان معروف بودند. ثروت بازاری سبب می شد که بناهایی زیبا و حجره هایی چشم نواز بسازند. به دلیل همین ثروت بود که در هر شهر بهترین غذاها را می شد (و می شود) در بازارشان یافت. اما به دلیل دینداری اهل بازار، هر بازار چندین مسجد نیز داشت. آن ها در هنگام اذان به این مساجد می آمدند و علاوه بر اجرای مراسم مذهبی در فعالیتی اجتماعی نیز شریک می شدند که گاه رنگ و بوی سیاسی نیز به خود می گرفت. از این منظر مساجد بازار نقش بسیار مهمی در اتحاد بازاری ها در دوران انقلاب داشتند. مسجد میرعماد در راسته مسگرها یکی از همین مساجد است. این مسجد بیش از هشتصد سال عمر دارد. از نکات بسیار جالب این مسجد اصلاح قبله ای است که در آن صورت گرفته است. برای این منظور محراب اول مسجد تخریب شد و محراب دیگری که جهت درست قبله را نشان می دهد جای آن را گرفت. بر روی این محراب آیه مربوط به تغییر قبله از بیت المقدس به مسجد الحرام به چشم می خورد. این مسجد در زمان سلجوقیه ساخته شده است و از قسمت های کهن بازار کاشان محسوب می گردد.

مرقد شاهزاده ابراهیم

این امامزاده در مسیر جاده فین قرار دارد. ساختمان آن را در ابتدای قرن چهاردهم ساخته اند. دیوارهای امام زاده خاکی رنگ است و تزئینات چندانی ندارد. اما از همین بنای خشتی یک گنبد مخروطی بیرون می آید. این گنبد به رنگ آبی آسمانی است و کاشی کاری هایی بسیار کمینه گرا با نقوش هندسی ساده دارد. دو مناره زیبای مرقد نقشی متفاوت از گنبد دارند، اما با گنبد بسیار متناسب هستند. درختان سرو سهی در اطراف مرقد مانند فلِش نگاه را به بالا هدایت می کنند. جایی که اوج زیبایی بنا آنجا است. سادگی باشکوه امامزاده ابراهیم و یکتا بودن ظاهر آن، بیننده را به ستایش وا می دارد.

قدیمی ترین بنای ایران

کمی جلوتر از امامزاده ابراهیم، یکی از دیدنی ترین دیدنی های ایران قرن ها است که در انتظار شما نشسته است. چهار هزار و پانصد سال قبل از آن که تخت جمشید ساخته شود، پنج هزار و دویست و سال قبل از ساخته شدن چغازنبیل، دوهزار سال قبل از فراعنه اهرام مصر، معبدی پلکانی و باشکوه ساخته شد که امروز تنها از آن ویرانه هایی باقی مانده است. اما همین ویرانه ها نشان می دهد که شش هزار سال قبل از تاسیس امپراتوری فرانسه، مردمی در ناحیه کاشان تمدنی بزرگ داشتند. آثار به دست آمده از این معبد باستانی امروز در موزه­ های فرانسه مانند لوور می­ درخشند. در موزه فین و موزه ملی ایران نیز می شود آثاری از این تمدن کهن دید. شاید تصویر کوزه های باستانی با نقش زیبای بز با شاخ های بلند و کشیده برایتان آشنا باشد. تصویری که تا قرن ها در آثار ایرانی تکرار شد و به نوعی نمادی برای تاریخ هفت هزار ساله ایران کهن به حساب می­ آید. ساکنین این منطقه علاوه بر معماری و سفالگری با نساجی نیز آشنا بودند. کوره های ذوب آهن کشف شده در این منطقه تصور ما را نسبت به گذشته به طور کامل متحول کرده است. به اعتقاد بسیاری معبد سیلک گهواره زندگی متمدن و صنعتی جهان است.

حمام فین

از چهارسوق بازار و معبد سیلک که بگذریم به معروف ترین بنای کاشان می رسیم. این حمام علاوه بر ارزش معماری، در بردارنده یکی از حساس ترین و مهم ترین نقاط تاریخی ایران زمین است. در باغ فین دو حمام وجود دارد. حمام کوچک از دوران صفویه به جای مانده و حمام بزرگ تر به دستور فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است. اما شهرت حمام فین به خاطر کشته شدن امیرکبیر در این حمام در سال 1230 است. ماجرای امیرکبیر بارها و بارها روایت شده و مرگش در حمام فین مانند لکه ننگی بر پیشانی ناصرالدین شاه قاجار تا ابد نقش بسته است. اما چیزی که کمتر به آن توجه شده ارزش های معماری محل قتل این بزرگ مرد است. دالان ها، حوض خانه و آب نما، رختکن و گرم خانه این حمام بسیار زیبا اجرا شده و می شود از نظر کیفی آن را با حمام وکیل مقایسه کرد. به خصوص که حمام فین تزئینات و گچبری هایی عالی دارد. با وجود آن که حمام وکیل منسوب به شاهی خوشنام تر و مربوط به دورانی کهن تر است، دلیلی وجود دارد که اهمیت جهانگردی حمام فین را بیشتر می کند. این حمام تنها حمام ایران است که در فهرست جهانی یونسکو به عنوان میراثی برای بشریت جا دارد. این مجموعه به همراه باغ فین، در گروه باغ های ایرانی به فهرست یونسکو اضافه شد. بیشتر باغ های ایرانی، به تقلید از باغ کورش تقارن کامل دارند و با اندکی اختلاف از یک الگو پیروی می کنند. اما باغ فین بعد از دوران شاه عباس صفوی تغییراتی را در دوران زندیه و قاجاریه به خود دید و از تقارن خارج شد. با این وجود به دلیل دسترسی فراوان به منابع آبی، باغ فین را باید یکی از زیباترین نمونه های باغ ایرانی دانست. در مورد معمار باغ اختلاف نظرهایی وجود دارد. اما بیشتر محققین شیخ بهایی را طراح و معمار این باغ زیبا می دانند. مانند بیشتر باغ های ایرانی، باغ فین نیز درخت سرو کهنسالی دارد که عمر آن از 500 سال بیشتر است. این درخت به نام زربین شناخته می شود که آن را با سروناز شیراز مقایسه می کنند. البته که زربین خیلی جوان تر از سروناز است.

حمام سلطان میر احمد

حمام فین تنها حمام معروف کاشان نیست. حمام سلطان میر احمد، که به خاطر نزدیکی به مرقد مطهر نوه امام جواد علیه السلام به این نام خوانده می شود، از جمله حمام های تاریخی شهر کاشان است که چیزی از زیبایی و تناسب کم ندارد. این حمام در زمان سلجوقیان ساخته شد، اما از بنای سلجوقی چیزی برجای نماند. در زمان قاجار و با رونق گرفتن دوباره کاشان، حمام سلطان میراحمد نیز بازسازی شد.

خانه های سنتی کاشان

یکی از جذابیت های شهر کاشان، خانه های قاجاری متعدد آن است که به شکل اصلی حفظ شده اند. ثبت این خانه ها در فهرست آثار ملی ایران امید می دهد که این آثار ارزشمند به همین صورت برای آیندگان باقی بمانند. به خصوص حالا که در دوران مدرن، معماری ایرانی رو به فراموشی و نابودی گذاشته است، خانه های سنتی کاشان می توانند سنتی مهم را برای جهانیان زنده نگاه دارند.

• خانه طباطبائی ها

بیشتر آثار تاریخی یا مربوط به پادشاهانند و یا مساجد و امامزاده هایی هستند که به دلیل اهمیت مذهبی حفظ شده اند. بدیهی است که به ساخت این بناها کمی بیش از معمول اهمیت داده باشند. چه در ابنیه شاهانه، به دلیل ثروت و قدرت پادشاه و چه در بناهای مذهبی به خاطر قداست آن ها. اما خانه های شخصی که کاخ پادشاه نبودند، می توانند بخش دیگری از تاریخ ایران را به نمایش بگذارند. خانه طباطبایی ها را یک تاجر معروف فرش به نام حاج سید جعفر طباطبایی ساخته است. به سختی می شود باور کرد که خانه ای به این زیبایی، با چنین تزئینات و گچ بری های دقیق و زیبا، کاربردی شخصی داشته است. حیاط خانه بسیار بزرگ است و در میان حیاط حوضی زیبا دارد. باغچه ها اطراف حوض را فرا گرفته اند. سقف خانه یکی از زیباترین بخش های این بنای صد و چند ساله است. بادگیرهای زیبا و طاق های در هم تنیده منظره ای چشم نواز از معماری اصیل ایرانی را به نمایش گذاشته اند. معمار بنا استاد علی مریم کاشانی است. اما نکته جالب نقاشی ها و گچ بری های بنا است که ابولحسن غفاری، مشهور به صنیع الملک، عموی کمال الملک آن ها را اجرا کرده است. به این شکل می شود یکی از مهم ترین منابع الهام و انگیزش این نابغه نقاشی را دنبال کرد.

• خانه بروجردی ها

خانه بروجردی ها با یک داستان عاشقانه به خانه طباطبایی ها وصل می شود. این خانه را همان معمار ساخته و همان نقاش مسئولیت زینت بخشی آن را برعهده داشته است. سید مهدی نطنزی مالک این خانه بود. او عاشق دختر صاحب خانه طباطبایی ها شد. سید جعفر نمی خواست دختر نازپرورده اش به خانه ای برود که از نظر منزلت و زیبایی چیزی از خانه پدری کم داشته باشد. برای همین ساختن خانه ای نظیر خانه پدری را به عنوان شرط ازدواج تعیین کرد. سید مهدی شرط را می پذیرد و کار ساختن خانه آغاز می شود. اما ساختن چنین خانه ای به زمان و ثروت زیادی نیاز داشت. برای همین ازدواج عاشق و معشوق 11 سال به تعویق می افتد تا در نهایت خانه کامل می شود و عروسی سر می گیرد.

• خانه عباسی ها

خانه عباسی ها نیز از دیگر خانه های سنتی و مسکونی شهر کاشان است. این خانه نیز از سنت معماری خاص کاشان بهره می برد. نخست آن که تقارن زبان عمومی طراحی ساختمان است و تمام وجوه آن در تقارن کامل با یکدیگر هستند. دوم آن که حیاط خانه پایین تر از سطح خیابان و به شیوه گود اجرا شده است. مهم تر از همه که تزئینات خانه بیشتر در داخل خانه دیده می­شود تا در نمای بیرونی آن. به این شکل زینت بیشتر در خدمت اهالی خانه است تا وسیله ای باشد برای فخر فروشی و تظاهر.

• خانه عامری ها

از دیگر خانه های سنتی کاشان می شود به خانه سنتی عامری ها اشاره کرد. اما این خانه یک تفاوت عمده با دیگر خانه های سنتی کاشان دارد. شما این امکان را دارید که در این خانه سنتی اقامت کنید و تجربه زندگی را در خانه ای با معماری اصیل کاشانی داشته باشید. چرا که امروزه از این خانه به عنوان هتل استفاده می کنند. این شیوه هتل داری شاید بهترین الگو برای هتلداری در ایران است. به خصوص برای مسافرین خارجی که دلشان نمی خواهد در هتل هایی شیک و مد روز، مانند چیزی که در کشور خودشان دارند بمانند و به ایران آمده اند تا فضای ایرانی را با تمام وجود نفس بکشند. چایخانه تابستانی خانه عامری ها از جذاب ترین بخش های این هتل سنتی است که می توانید یک بعد از ظهر ایرانی را در آن تجربه کنید.

مراسم گلاب گیری کاشان

بیشتر مردم برای تماشای مراسم زیبای گلاب گیری به کاشان سفر می کنند. قمصر و نیاسر از مهمترین مقصدهای این گردشگران به حساب می آیند. سالانه نزدیک به دومیلیون گردشگر ایرانی و خارجی به این شهر سفر می کنند تا یکی از رسوم باستانی ایران زمین را نظاره گر باشند. این مراسم قرن ها است که در ایران اجرا می شود. مراسمی مزین به رنگ ها و عطرها. امروزه شکل مراسم تغییر کرده است. اما عنصر ثابت همین رنگ و همین بو است. بسیاری از بازدیدکنندگان می ­گویند در این مراسم احساس بسیار خوبی را تجربه کردند. از غم هایشان رها شدند، اگر افسرده بودند، دست کم برای مدتی کوتاه احساس شادی عمیقی کردند. اما بیشتر آن ها نمی دانند که برای این احساس شادی دلیل علمی وجود دارد. خواص ضد افسردگی ترکیبات موجود در گل رز به طور علمی اثبات شده است و امروزه شرکت های دارویی زیادی مشتری این گیاه جادویی هستند. به همین دلیل است که از گلاب در مراسم تدفین و ختم استفاده می کنند. چرا که گلاب می تواند اثرات افسردگی را به شکل چشمگیری کاهش دهد. از سوی دیگر در کشور چین گلاب بیشتر از مصرف خوراکی، برای زیبایی و سلامت پوست کاربرد دارد.

قالی و قالی شویی در کاشان

بسیاری از مردم نمی دانند که قالی کاشان معروف ترین قالی ایرانی در جهان است. بیشتر این شهرت به خاطر ثبت شدن این قالی در فهرست یونسکو به عنوان میراث ناملموس بشری است. نقشه بسیار زیبا و کیفیت اجرای بی نظیر باعث شده است که جهانیان به قالی کاشان بیشتر از قالی های مرغوب دیگر ایران مانند قالی مشهد توجه کنند. اما وقتی مراسم قالی شویی را در فهرست میراث ناملموس بشری می بینید ممکن است کمی تعجب کنید. مراسم قالی شویی نوعی نمایش متحد است که حالا به یکی از فرهنگ های فین، ایران و جهان تبدیل شده است. این مراسم در واقع عزایی عمومی برای شهادت امامزاده سلطان علی بن محمد باقر علیه السلام است. در شب قبل از مراسم قالیشویی (به تقویم خورشیدی) مردان فین چوب دستی های مخصوصی را می تراشند. در روز مراسم آن ها با چوب های آخته به سمت مسجد اردهال به راه می افتند. چرا که وقتی خبر شهادت این بزرگوار به فین رسید، مردم آن شهر با چوب و چماق به سمت مسجد اردهال رفتند. در روایات می گویند پیکر ایشان در یک قالی پیچیده شده بود. امروزه وقتی عزاداران به حرم می رسند، یک قالی لوله شده را به عنوان نمادی برای پیکر ایشان تحویل می گیرند. در این قسمت احساسات زوار به اوج می رسد. آن ها قالی را به لب آب می برند و با چوب هایشان روی قالی آب می ریزند و آن را غسل می دهند. این مراسم در دومین جمعه مهر ماه هر سال برگزار می شود. به همین دلیل گاهی به آن جمعه قالی نیز می گویند.   منبع: https://www.safarme.com/